Gaat uw leerling mee naar IJsland?
Van 8 tot 17 augustus 2007 vindt de Expeditie IJsland weer plaats! 10 leerlingen gaan op een 10-daagse trektocht door het land van vulkanen, watervallen en ijs. Van pagegaaieduikers en hete bronnen. Gaat uw leerling mee?
Insturen!
Heeft een leerling een profielwerkstuk waarin de aarde een rol speelt, laat het dan insturen. Ook een pws waarin de maatschappelijke rol van aardwetenschappen goed naar voren komt, maakt kans. De afgelopen jaren ontvingen we gemiddeld 35 werkstukken, van ongeveer 50 leerlingen. Een redelijke kans dus om mee te mogen!Insturen kan tot 27 april 2007. Het profielwerkstuk moet vergezeld gaan van een ingevuld wedstrijdformulier. De prijsuitreiking, waarbij bekend gemaakt wordt wie de Expeditie heeft gewonnen, zal plaatsvinden in de middag van vrijdag 8 juni op de Vrije Universiteit in Amsterdam. Kijk voor het wedstrijdformulier en het adres om het profielwerkstuk heen te sturen op www.aarde.nu.
En wie weet krijgt u dan van de zomer een kaartje van een oud-leerling uit IJsland!
Aarde.Nu op school
In het najaar en vroege voorjaar heeft Aarde.Nu een flinke hoeveelheid gastlessen verzorgd. In onder meer Stadskanaal, Oegstgeest, Leiden, Sassenheim, Assen, Almelo, Sneek, Weert en Amsterdam.
Een quote:
'Met de klas heb ik vrijdag de gastles nabesproken en de grote meerderheid was er heel positief over.
Ook de leerlingen vonden het thema pollenonderzoek goed bij het onderwerp klimaatsverandering uit de
les aansluiten en ervoeren het practicum als een leuke afwisseling qua werkvorm. Ik waardeer het
bijzonder dat een actueel onderzoek gepresenteerd werd dat de leerlingen gelegenheid biedt om het
soms weerbarstige proces van wetenschappelijk onderzoeken
zelf te ervaren. Dat de leerlingen alleen met hun resultaten niet tot een juiste interpretatie
konden komen, maar dat hiervoor meer factoren in beschouwing genomen moeten worden, leverde een
mooie illustratie van de onderzoekerswijsheid dat de plausibiliteit de grootste vijand van de waarheid is.
Al met al - een zeer geslaagde gastles.'
Docente Biologie Marecollege Leiden
Ook interesse in een gastles over de natuurkunde achter de waterkringloop of plaattektoniek, klimaatverandering, de ontwikkeling van het leven op aarde in de bovenbouw VWO? Neem contact op via info@aarde.nu!
Subductiezones
Wouter Schellart, oud student van de VU en sinds een paar jaar in Canberra (Australie) werkzaam, publiceerde in Nature op 15 maart over de vorm en bewegingsrichting van subductiezones over de wereld.
Vorm en lengte
Bij subductiezones botsen twee platen op aarde, waarvan minstens een van de platen uit oceanische korst is opgebouwd. Deze oceanische korst is van zwaarder materiaal dan continentale korst en zal bij een botsing van platen onderduiken. Opvallend genoeg kunnen deze 'lassen' tussen de platen zelf ook van plek veranderen. Schellart berekende de snelheden van de subductiezones zelf en simuleerde langere en kortere subductiezones met computermodellen. Aan de hand van deze modellen stelt hij vast dat de vorm en bewegingsrichting direct te relateren is aan hoe lang de zones zijn.
De bewegingsrichtingen van de platen (witte open pijlen) en
van delen van de subductiezones (zwarte pijltjes) rond Zuid Amerika. In blauw, groen en rood staat aangegeven
of er langs de subductiezones respectievelijk rek, neutraal of druk plaatsvindt in de bovenliggende plaat.
Concaaf of convex?
Duidelijk is te zien dat de subductiezone langs de westkust van Zuid Amerika in het midden stationair is, of zelfs terugschrijdt naar het oosten, terwijl dichter bij de randen de zone naar het westen beweegt. Een convexe vorm, met concave randen. De subductiezone aan de oostzijde van de Scotia plaat laat het andere uiterste zien: een concave vorm, waarbij het midden van de zone het snelst beweegt. Met als gevolg, rek in de bovenliggende plaat.
Evolution and diversity of subduction zones controlled by slab width
W. P. Schellart, J. Freeman, D. R. Stegman, L. Moresi and D. May
Nature 446, 308-311 (15 March 2007)
Agenda
Uiterste instuurdatum profielwerkstukprijs:27 april 2007
Module klimaatverandering NLT beschikbaar:
juni 2007
Prijsuitreiking: 8 juni 2007
Zie voor voorlichtingsactiviteiten voor leerlingen de agenda op www.aarde.nu
Eerste digitale nieuwsbrief
Bij deze de eerste digitale nieuwsbrief van Aarde.Nu! We hopen hiermee actueler te kunnen inspelen op aardwetenschappelijke onderwerpen in het nieuws en op de juiste momenten deze onderwerpen onder uw aandacht te kunnen brengen. Heeft u opmerkingen of suggesties? Mail ze naar info@aarde.nu!NLT
In het nieuwe betavak NLT komt een domein 'Aarde'. Aarde.Nu heeft onderling afgesproken zorg te dragen voor voldoende aardwetenschappelijke input voor het domein Aarde.Het is de bedoeling om deze modules zo in te richten dat alle aardwetenschappelijke opleidingen hierbij inhoudelijk kunnen helpen. Op dit moment wordt er door de opleidingen in ieder geval gewerkt aan de volgende modules:
ontwikkelaars: VU en Herbert Visser College (Nieuw Vennep)
ontwikkelaars: UU (Junior College) en Goois Lyceum (Bussum)
ontwikkelaars: WU, Alterra en Oostvaarders College (Almere)
ontwikkelaars: WU
ontwikkelaars: TUD, Zwin College (Oostburg) & Farelcollege (Ridderkerk)
ontwikkelaars: UvA
Heeft u zelf nog ideeën voor modules die in de derde of vierde golf ontwikkeld zouden moeten worden? Laat het weten! Bernd Andeweg, bernd.andeweg@falw.vu.nl
Meer over NLT: www.betavak-nlt.nl
2008: Scholieren op de ijskap van Groenland!
In het kader van het International Polar Year organiseert Aarde.Nu in 2008 met medewerking van het Instituut voor Atmosferisch en Marien onderzoek Utrecht (IMAU) een speciale “IPY-edition”!
De inzenders van de beste profielwerkstukken in 2008 winnen een Expeditie Groenland. Met uiteraard een bezoek aan de ijskap, de snel terugtrekkende gletsjertongen en andere wetenschappelijk interessante lokaties. Aarde.nu hoopt zo de toekomstige generatie klimaat- en polaire onderzoekers te enthousiasmeren.
Nieuwe IPY thema's
Op de website worden drie nieuwe ‘polaire’ thema’s opgenomen:Moedigt u dus scholieren die nu in 5 VWO zitten aan om in de zomer deze, of andere Aarde.Nu onderwerpen te kiezen voor hun profielwerkstuk. In het voorjaar van 2008 kunnen ze dan hun profielwerkstuk inzenden naar Aarde.Nu. De jury beoordeelt de inzendingen voor de speciale IPY-edition, een polair onderwerp is dan natuurlijk een pluspunt, maar geen garantie voor winnen!
De datum van prijsuitreiking en Expeditie Groenland zijn nog onder voorbehoud, want Aarde.Nu wil de expeditie aan laten sluiten bij het IPY onderzoek bij Groenland (project 120).
Meer over het IPY: www.ipy.nl
Microfossielen onthullen Afrika's klimaatgeschiedenis
Johan Weijers (studeerde in 2002 af op de VU, promoveert binnenkort aan Universiteit Utrecht), werkzaam bij het Koninklijk Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee (NIOZ) is hoofdauteur van een artikel in Science, waarin voor het eerst een gedetailleerde klimaatgeschiedenis van tropisch Afrika wortd gereconstrueerd. De onderzoekers ontwikkelde een nieuwe 'oer-thermometer' voor het land gebaseerd op fossiele moleculen van bodembacteriën.Een van de technieken die gebruikt wordt voor de temperatuurreconstructie van de oceaan, is gebaseerd op moleculen gemaakt door kleine algjes uit het zeewateroppervlak. Deze microscopisch kleine algjes passen de moleculaire samenstelling van hun celmembraan aan aan de omgevingstemperatuur. Wanneer de algen dood gaan, zinken de membraanmoleculen naar de zeebodem, waarin ze onder zuurstofloze condities duizenden jaren bewaard blijven. Door de verhouding van de verschillende membraanmoleculen in de zeebodem te meten, kan de temperatuur van het oppervlaktezeewater in het verleden bepaald worden.
Chemische structuur van de bestudeerde membraanmoleculen
Oer-thermometer
Hetzelfde principe hebben de onderzoekers voor het land ontwikkeld. De nieuwe 'oer-thermometer' werkt op basis van de membraanmoleculen van bodembacteriën. Het reconstrueren van de temperatuurgeschiedenis van continenten is moeilijker dan voor oceanen. De bodems op de continenten vormen geen aaneengesloten archief, maar eroderen steeds. Daarom hebben de onderzoekers geërodeerd bodemmateriaal onderzocht in een sedimentkern die is geboord op bijna duizend meter diepte, voor de monding van de Congo rivier. Deze rivier draineert het overgrote deel van het tropisch regenwoud in centraal Afrika. Daarom geeft het onderzochte bodemmateriaal een geďntegreerd continentaal klimaatsignaal over een zeer groot gebied weer.Koel tropisch Afrika
De nieuwe 'oer-thermometer' is gebruikt om in deze mariene kern zowel de temperatuurgeschiedenis van tropisch Afrika als van de Atlantische Oceaan te reconstrueren. Een vergelijking van deze twee reconstructies laat zien dat de land- en zeewatertemperaturen niet gelijk opgingen over de afgelopen 25.000 jaar. Gedurende de laatste ijstijd was de temperatuur in tropisch Afrika met 21°C, zo'n 4°C koeler dan vandaag de dag. De zuidelijke Atlantische Oceaan was maar 2,5°C koeler. Auteur Johan Weijers en collega's komen tot de conclusie dat dit temperatuurverschil de belangrijkste sturende factor is achter de neerslagpatronen in tropisch Afrika. Wanneer de oceaan duidelijk warmer is dan het land, zorgt een aflandige wind voor blokkering van vochtige zeelucht naar het land toe. Dit was het geval tijdens de laatste ijstijd, wat resulteerde in drogere condities in tropisch Afrika. Deze bevinden leveren een beter inzicht in de natuurlijke temperatuurvariatie en in de mogelijke effecten van opwarming op de neerslaghoeveelheid in tropisch Afrika.
Coupled Thermal and Hydrological Evolution of Tropical Africa over the Last Deglaciation
Johan W. H. Weijers, Enno Schefuß, Stefan Schouten, and Jaap S. Sinninghe Damsté
Science 23 March 2007: 1701-1704.